PKN
Protestantse Gemeente te Halsteren / Nieuw Vossemeer
 
Protestantse kerk Nieuw Vossemeer Protestantse kerk Nieuw Vossemeer

De kerkelijke gemeente.

In 1649 werd in Nieuw-Vossemeer een Hervormde Gemeente gesticht. Waarschijnlijk was daarvóór een theologisch student, ene Arnoldus Finson, hier nog een poosje werkzaam. Toen deze later kandidaat werd benoemde de Classis hem in Putte. (In 1651 werd hij predikant te Halsteren.)
Op 14 september 1649 werd door de Classis van Tholen en Bergen op Zoom in Nieuw-Vossemeer de eerste predikant benoemd, namelijk Levinus Becius. De bevestiging vond plaat op 14 november 1649 door de predikant van Oud-Vossemeer, Franciscus Manteneau. Na ds. Becius volgden nog 15 predikanten in dienst van de Hervormde Gemeente in Nieuw-Vossemeer, één van de bekendste daarvan is ds. Simon Luijmes (1804-1820), naar hem werd een straat genoemd. De latere dominees waren allen in dienst nadat de Hervormde Gemeente Halsteren gecombineerd was met die in Nieuw-Vossemeer. Gedurende een bepaalde periode was er helemaal geen eigen dominee.

Philips Croij werd de eerste schoolmeester en voorlezer/voorzanger in Nieuw-Vossemeer.

Op 13 februari 1650 koos men de eerste kerkenraad, die op 1 maart voor het eerst vergaderde. De kerkenraad vergaderde vier keer per jaar, telkens 8 dagen voor het Avondmaal. Al in haar eerste vergadering besloot de kerkenraad om Ds. Becius naar Middelburg te sturen om er de bouw van een eigen kerkgebouw te bepleiten bij de Staten van Zeeland. Tevens werden met de Ambachtsheren van Vossemeer kerken bekeken.
In haar derde vergadering, op 23 september bestrafte de kerkenraad een man en een vrouw, die zich misdragen hadden tegen. Deut. 22: 5 (in de Statenbijbel: “Het kleet eenes mans en zal niet zijn aen eene vrouwe / ende een man en zal geen vrouwen kleet aentrecken: want al wie zulcks doet / is den HEERE uwen Godt een grouwel”).
De gemeente telde in die tijd ongeveer 30 zielen.

In 1825 werd de Hervormde Gemeente van Halsteren samengevoegd met die in Nieuw-Vossemeer. De beide gemeentes waren te klein geworden om elk een eigen predikant te kunnen betalen. Nu had men samen één predikant. De Nieuw-Vossemeerse kerkvoogden beheerden eveneens de Halsterse gelden, omdat de Hervormde gemeente Halsteren wel erg klein was geworden. In het doopboek van Halsteren valt te zien dat er soms in twintig jaar geen enkele doopdienst plaatsvond. In de gemeente van Nieuw-Vossemeer was de situatie wat beter en samen ging men verder.

In de negentiende eeuw en de eerste helft van de twintigste leidden de beide gemeenten een stil bestaan. Afgezien van de afzetting van een predikant wegens wangedrag in 1851 zijn er geen opvallende gebeurtenissen in deze periode. Wat echter opvalt, is de volharding waarmee deze zeer kleine gemeenten zich gehandhaafd hebben.

In de eerste helft van de twintigste eeuw waren de gemeenten van vrijzinnige signatuur. De bekendste predikant dominee W.K.G. Hage diende de gemeente gedurende twee perioden, in totaal twintig jaar. Eerst van 1904 tot 1907 en daarna van 1924 tot zijn emeritaat op 1 mei 1941.
Als pastorie fungeerde eerst het huis aan de Achterstraat in Nieuw-Vossemeer, dat nu dokterwoning is en later het Sintekrijnshuis aan de Halsterseweg in Halsteren.

Na het emeritaat van ds. Hage in 1941 brak er een moeilijke tijd aan in de beide gemeenten. Een eigen predikant was financieel niet meer haalbaar. Door crisis en oorlog waren velen weggetrokken uit deze gebieden. In de oorlogsjaren zelf trok weliswaar het kerkbezoek nog even aan, dankzij de vele evacué’s uit Tholen, maar dit was van tijdelijke aard. Na de oorlog ontbrak het geld nog steeds om de predikantsplaats te bezetten. Men vroeg zich af of men niet beter de kerken kon sluiten. Toch bleef de gemeente samenkomen in beide plaatsen. In het midden van de jaren vijftig hield men in Nieuw-Vossemeer twee maal per drie weken dienst en in Halsteren eenmaal per maand. In beide kerken gold een kerkbezoek van meer dan tien mensen als goed. Vanaf 1956 vielen de gemeenten onder de Hervormde Gemeente van Bergen op Zoom. Daardoor gingen de predikanten uit Bergen op Zoom voor in de weinige diensten die in Nieuw-Vossemeer en Halsteren gehouden werden.

Eind van de vijftiger jaren keerde het tij!
Hervormd Halsteren begon weer te groeien doordat personeelsleden van Vrederust zich in het dorp vestigden, ook bouwde men er woningen voor militairen. Er ontwikkelde zich in de omgeving van Bergen op Zoom een Industriegebied, werknemers vonden een woning o.a, in Halsteren. Het oude dorp groeide uit zijn jas en er kwamen nieuwe woonwijken met al wat daar bij hoort. De groei in Halsteren was zo sterk dat het Hervormde Kerkje aan de Schoolstraat te klein werd. Het lukte de Hervormde Gemeente om de St. Martinuskerk in 1961 aan te kopen, deze inmiddels gerestaureerde kerk werd op 15 december 1962 feestelijk in gebruik genomen.
                                     
In Nieuw-Vossemeer vond een kleinere uitbreiding van het dorp plaats, maar ook daar groeide de Hervormde Gemeente.

In de zeventiger jaren van de twintigste eeuw kwam er een samenwerking op gang tussen de Hervormden en Gereformeerden in Halsteren. Ook de Gereformeerden in Nieuw-Vossemeer, die tot dan behoorden tot de kerkgemeenten van Anna-Jacobapolder en Oud-Vossemeer, werden hierbij betrokken. Dit leidde tot de oprichting op 13 december 1981 van de Protestantse Kerkgemeenschap Halsteren – Nieuw Vossemeer, een ‘Samen op Weg’ gemeente.

Met ingang van 4 april 2005 heeft de federatie zijn definitieve vorm gekregen nadat de Kerkenraden van de Hervormde Gemeente en van de Gereformeerde Kerk besloten om beide gemeenten te verenigen tot één Protestantse Gemeente onder de naam: “De Protestantse Gemeente te Halsteren en Nieuw–Vossemeer”. De beide kerken, die eind 1981 als federatie verder gingen, zijn nu dus volledig samengevoegd.
Sinds 21 maart 2004 was ds. Hilde van der Zwaag predikant van deze Protestantse Gemeente, in 2011 vertrok ze naar een andere gemeente.

In 2007 werd de kerk op een andere manier “Huis der gemeente”, namelijk als een trouwlocatie van de gemeente Steenbergen.                                    

Trouwlocatie
Op dinsdagmiddag 20 maart 2007 ondertekenden burgemeester Jan Hoogendoorn van Steenbergen en kerkrentmeester Wim Bos namens de Protestantse Gemeente te Halsteren en Nieuw-Vossemeer een samenwerkingsovereenkomst voor een trouwlocatie in Nieuw-Vossemeer, gemeente Steenbergen. Vanaf 1 juli 2007 is het gebouw van de Protestantse Gemeente in Nieuw-Vossemeer officieel “Huis der Gemeente” en kunnen daar nu ook burgerlijke huwelijken worden voltrokken.
Ds. Hilde van der Zwaag mocht de eerste zijn en burgemeester Jan Hoogendoorn voltrok op 7 juli 2007 het huwelijk van haar met Gerrit Visscher. Het kerkelijke huwelijk vond plaats op zondag 8 juli 2007 in de St. Martinuskerk te Halsteren.

Het interieur van de kerk

Na de restauratie van 1969 werd het eenvoudige interieur zoveel mogelijk teruggeplaatst.

Zo ook de indrukwekkende antieke eikenhouten kansel die afkomstig was uit de Hervormde Petruskerk te Woerden. Daar was hij overbodig geworden omdat er een nieuwe geplaatst was. In 1653 gaf de vroedschap toestemming om deze af te staan aan de kerk van Nieuw-Vossemeer.
Bij die gelegenheid werd het nodige aan de kansel gerepareerd. Het toogpaneel met de kartelrand op het ruststuk past in het midden van de 17e eeuw. Later renoveerde men de kansel, de trap met de dunne spijltjes stamt duidelijk uit de vroege 19e eeuw, mogelijk uit 1818, gelijk met één van de vele reparaties aan de kerk. De steunvoluten onder de kuip en de vergelijkbare krullen op de vleugelstukken van het rugstuk komen wellicht uit dezelfde tijd vervaardigd naar vroeg 17e eeuws voorbeeld, evenals de koperen lessenaar. De oorspronkelijke houder van de lessenaar ontbreekt, slechts twee gaatjes er van zijn nog zichtbaar in de kansel.
De geel koperen lessenaar van nu stamt uit ca. 1820, en wordt door inventarisator: T. Graas als volgt omschreven: “Binnen een rechthoekige lijst het opengewerkte leesblad, bestaand uit een grote cirkel met achtpuntige ster, daarboven een kleinere cirkel met zespuntige ster. Vanonder de grote cirkel uit, langs de zijden omhooglopend, enig voluutwerk. Hierop is een dicht houten leesblad bevestigd, rustend op twee koperen steunen”.
Op de voorzijde van de kansel bevinden zich nog sporen van (19e eeuwse) geschilderde tekst: “PSALM  VERS  GEZANG”. Dat werd er in Nieuw-Vossemeer opgeschilderd. Het tinnen doopvont, is bevestigd aan de kanseltrap.

Op de lessenaar van de kansel bevindt zich een Statenbijbel, uitgegeven en gedrukt bij Jacob en Hendrik Keur te Dordrecht 1756.
Op enkele bladzijden voorin deze bijbel schreef men een “Naamlijst der H.H. Predikanten bij de Hervormde Gemeente van Nieuw Vossemeer sedert hare stichting in 1649”.

Op de Avondmaalstafel ligt eveneens een Statenbijbel, uitgegeven door Jacob en Hendrik Keur Dordrecht 1738. Voorin staat een “Naamlijst voorzangers bij de Hervormde Gemeente van Nieuwvosmeer sedert hare stichting in 1649”, aangevuld met een lijst van organisten van 1893 t/m 2003. De bijbel vertoont naast slijtage kenmerken ook vochtplekken (ten gevolge van de watersnoodramp in 1953?).
         
Antiek eikenhouten kansel  Interieur van de kerk

In de vloer van de kerk bevinden zich twee oude grafzerken die zeker het bekijken waard zijn. De zerk aan de noordoostzijde betreft de in 1775 overleden Scheepen Abraham Quist samen met zijn in 1796 gestorven echtgenote Pieternella Timmers. Aan de zuid-oostzijde van het koor ligt de andere zerk voor de in 1858 overleden gezusters Wilhelmina en Maria Friderichs.

Rondom de kerk ligt het kerkhof, nog steeds in gebruik.

In het torentje hangt een luidklok, in 1652 door Johannes Burgerhuys te Middelburg gegoten, met het opschrift: “Soli Deo Gloria Johannes Burgerhuys 1652”. Later is er in deze klok gegraveerd (vertaald): “Mr. Levinus Becus, eerste predikant (primus pastor) . . .  heeft mij gekocht in 1654”.

De kerk in Nieuw-Vossemeer beschikt over een pijporgel, een z.g. Mignonorgel, gemaakt in 1962 door de firma Verschueren in Heythuizen in Limburg. Hoe we er aangekomen zijn?
Door een gift van de Hervormde Evangelisatie Vereniging in Bergen op Zoom werd het mogelijk om in 1962 een Mignon orgel aan te schaffen voor de historische St.Martinuskerk in Halsteren.
In 1963 werd daar een Timpe orgel geplaatst, dat dienst gedaan had in de Rooms-Katholieke Kerk te Veenhuizen. Het orgel werd gerestaureerd en in 1967 werd het Timpe orgel in Halsteren in gebruik genomen.
Het Mignon orgel werd daardoor overbodig en omdat we samen één kerkelijke gemeente vormen besloot men om het Mignon orgel naar het Hervormde Kerkje in Nieuw-Vossemeer over te brengen. Sinds de ingebruikname van de kerk in Nieuw-Vossemeer in 1969 staat het Mignon orgel er. Vóór deze restauratie begeleidde de organist de diensten op een harmonium.

Op de inventarislijst van 13 november 1982 staat o.a. vermeld:
• Een aquarel van C.W. Bakker uit 1871, voorstellende de kerk van na 1849 en vóór 1969.   (Bakker’s voorouders kwamen uit Nieuw-Vossemeer.)

Na de restauratie van het kerkgebouw in 1969 wilde het kerkbestuur graag de antieke kroonluchter weer terug, die rond 1900 werd verkocht voor f 1000, =. Men had toen namelijk geld nodig om de kerk te kunnen herstellen. Deze fraaie bronzen, sierlijk gekrulde kroonluchter hing met een koperen ketting door een gat in het plafond aan een katrol aan de nokbalk. Met behulp van die katrol kon men de lamp naar beneden halen om die te vullen. Niemand weet echter meer waar dit kunstvoorwerp is gebleven. Deze antieke kroonluchter zou na de restauratie heel goed uitkomen in het kerkje. Tot op heden is de kroonluchter helaas nog steeds spoorloos.


Nieuw Vossemeer,  M.P.de Bruin.
 

terug
 
 

Vergadering kerkenraad
datum en tijdstip 15-09-2020 om 20.00 uur
meer details

Inloopochtend Nieuw-Vossemeer
datum en tijdstip 07-10-2020 om 10.30 uur
meer details

Vergadering kerkenraad
datum en tijdstip 20-10-2020 om 20.00 uur
meer details

Vergadering kerkenraad
datum en tijdstip 17-11-2020 om 20.00 uur
meer details

Inloopochtend Nieuw-Vossemeer
datum en tijdstip 02-12-2020 om 10.30 uur
meer details

 
Berichten voor de website?
Laat het ons weten! e-mail naar: pghanv@gmail.com
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.